Żołądek – Anatomia / Fizjologia

Budowa i działanie zbiornika na pokarm

Żołądek i jelita

Chirurgiczne leczenie otyłości odbywa się poprzez operacje żołądka i jelita cienkiego. Na rycinie przedstawiono podstawowe części przewodu pokarmowego. Przełyk łączy się z żołądkiem, zaś żołądek z dwunastnicą. W dwunastnicy mają swoje ujście drogi żółciowe oraz trzustkowe. Dwunastnica przechodzi w jelito cienkie, które z kolei łączy się z jelitem grubym. Leczenie operacyjne otyłości odbywa się poprzez zmniejszenie możliwości przyjmowania pokarmów do żołądka (opaska żołądkowa, wycięcie mankietowe żołądka) lub wyłączenie części jelita cienkiego z trawienia (część jelit nie ma kontaktu z pokarmem; tak się dzieje w operacji ominięcia żołądkowego i ominięcia żółciowo-trzustkowego). Operacja może być wykonana jedynie na żołądku lub też jednocześnie na żołądku i jelitach. W każdym z tych zabiegów podstawowe znacznie ma zmniejszenie objętości żołądka.

Są pierwsze próby oddziaływania na obszary mózgu odpowiadające za poczucie głodu, ale są to tylko eksperymenty. Podobnie próbuje się sztucznego pobudzania perystaltyki żołądka (wszczepiane stymulatory).

Żołądek jest wyjątkowym narządem. Jest workiem o kształcie litery J (lub haka) składającym się z wpustu, dna, trzonu i części odźwiernikowej z odźwiernikiem, prowadzącym do dwunastnicy. Każda z tych części pełni odrębne funkcje i wytwarza różne wydzieliny, uczestniczące w trawieniu. Żołądek ma ścianę składającą się z trzech warstw mięśni, które „ubijają” kawałki pokarmu i mieszają z sokiem żołądkowym. Skurcze mięśni żołądka kontroluje układ nerwowy, który czuwa także nad wytwarzaniem i wydzielaniem substancji trawiennych. Gdy pokarm jest gotowy do opuszczenia żołądka, ma postać płynu podobnego do mleka (miazga pokarmowa).

W błonie śluzowej żołądka znajdują się liczne typy komórek (okładzinowe, główne i dodatkowe). Żołądek pełni rolę zbiornika pokarmu; w czasie posiłku wypełniamy go do granic. Ma wtedy kształt wielkiej piłki. Po odejściu od stołu zaczyna się proces rozdrabiania treści, wstępnego trawienia i przesuwania do dwunastnicy. Dlatego też tak duże znacznie dla powodzenia operacji odchudzającej ma zmniejszony żołądek. Jego mała pojemność to mniejsze możliwości przyjmowania pokarmów (więcej nie mogę zjeść!) oraz wcześniejsze uczucie sytości.

Co reguluje uczucie głodu?

Regulacja uczucia głodu i sytości jest niezwykle skomplikowana i zależna od wielu czynników: stanu żołądka, dwunastnicy, jelit, wątroby – a szczególnie mózgu. Na poniższym schemacie pokazano schematycznie powiązania pomiędzy aktywnością hormonalną (aktywne substancje uwalniane do krwi) przewodu pokarmowego oraz podwzgórza – części mózgu.

( kliknij w obrazek aby powiększyć )

Dlaczego schudnę po wycięciu części żołądka?

Po mankietowym wycięciu żołądka następuje spadek wagi ciała. Nie jest jednak jasne, co jest tego przyczyną. Opisuje się wiele możliwych mechanizmów – od czysto mechanicznych, spowodowanych zmniejszeniem objętości po zmiany regulacji hormonalnej. Poniżej na rysunku – schematyczne zmiany pooperacyjne.

( kliknij w obrazek aby powiększyć )